|
De dag waarop er geen boek meer was
Waarom gedrukte boeken, onafhankelijke uitgevers en ongemakkelijke gedachten vandaag belangrijker zijn dan ooit
Stelt u zich een wereld voor waarin er op een dag geen enkel gedrukt boek meer bestaat.
Geen boeken meer in de boekenkast. Geen oude uitgaven op zolder. Geen exemplaar dat u tientallen jaren later nog uit een lade kunt halen. Geen pagina waarvan de inhoud achteraf kan worden gewijzigd. Geen uitgave waarvan u kunt zeggen: Precies zo werd dit boek destijds gepubliceerd.
In plaats daarvan zijn er alleen nog digitale versies.
U leest op een Kindle, een tablet of een ander elektronisch leesapparaat. Misschien beschikt u over een grote digitale bibliotheek en toch bezit u de boeken niet op dezelfde manier als een gedrukt boek.
Want een gedrukt boek is een afgesloten document. Wat eenmaal is gedrukt, staat op papier. De tekst kan niet plotseling van de ene op de andere dag worden vervangen. Een eenmaal gepubliceerde uitgave blijft als historisch document bewaard.
Digitale inhoud werkt echter heel anders. U kunt zich ongetwijfeld al voorstellen wat er digitaal allemaal mogelijk is.
Inhoud kan technisch worden bijgewerkt, vervangen, verwijderd of in de beschikbaarheid worden beperkt. Juist daarin ligt een van de grote vragen van onze digitale toekomst:
Wat gebeurt er met onze kennis wanneer wij niet langer over de originelen beschikken, maar alleen nog over digitale toegang ertoe?
Dit is geen pleidooi tegen technologie. E-books hebben zonder twijfel enorme voordelen. Ze zijn praktisch, nemen weinig ruimte in, zijn onmiddellijk beschikbaar en maken het mogelijk om een complete bibliotheek in één apparaat mee te nemen.
Maar gemak mag niet worden verward met controle.
En juist daarom zouden we over de toekomst van het boek moeten spreken.
Wist u waarvoor het Engelse woord "kindle" staat?
Het betekent onder andere aansteken, ontsteken, doen oplaaien.
Uitgerekend een apparaat dat bedoeld is om digitale boeken te lezen, draagt dus een naam die taalkundig doet denken aan het aansteken van een vuur. Precies! Het is ongeveer hetzelfde als het Duitse belastingstelsel dat "Elster" heet.
Boeken en vuur hebben in de geschiedenis een lange, en bepaald geen onschuldige, verbinding.
Boeken zijn altijd al meer geweest dan simpelweg bedrukt papier.
Ze bewaren gedachten.
Ze bewaren kennis.
Ze bewaren ervaringen.
En soms bewaren ze dingen die een samenleving of politieke regimes liever niet horen.
Daarom zijn boeken altijd machtig geweest. Wie bepaalt welke boeken geschreven, gepubliceerd, verspreid en gelezen mogen worden, heeft ook aanzienlijke invloed op welke ideeën een samenleving bereiken.
Historische boekverbrandingen waren daarom niet alleen de vernietiging van papier. Ze waren een poging om gedachten, herinneringen en wereldbeelden uit de publieke ruimte te verwijderen. Steeds opnieuw.
Vandaag leven we vanzelfsprekend in een heel andere tijd. De technische mogelijkheden zijn anders, evenals de maatschappelijke structuren.
Maar de fundamentele vraag is gebleven:
Wie bepaalt welke informatie beschikbaar blijft?
Veel wordt tegenwoordig via wetten geregeld ... en de laatste tijd ook steeds meer via digitalisering.
Misschien is "digitale boekverbranding" een provocerende term, maar de digitalisering kan een nieuwe vorm van afhankelijkheid creëren die niet kan worden ontkend.
Wanneer een boek uitsluitend digitaal bestaat, is de toegang ertoe afhankelijk van technische platforms, licenties, accounts, algemene voorwaarden en de beschikbaarheid van een aanbieder.
Een gedrukt boek daarentegen ligt bij u in de boekenkast.
Het maakt deel uit van uw persoonlijke bibliotheek.
U kunt het uitlenen. U kunt het cadeau doen. U kunt het tientallen jaren bewaren. U kunt het aan uw kinderen geven. En u kunt er zeker van zijn dat de uitgave die u in handen houdt dezelfde blijft.
Een digitaal boek is daarentegen geen zelfstandig fysiek object.
En juist daarin ligt het beslissende verschil.
Het gedrukte boek bewaart niet alleen de inhoud. Het bewaart ook een concrete uitgave van die inhoud.
Dat is juist voor kritische, controversiële of alternatieve literatuur, zoals wij die bij de Jim Humble Verlag uitgeven, van enorm belang.
De Duitse boekenmarkt bevindt zich momenteel in een moeilijke fase. De verkoop in de fysieke boekhandel is in 2025 aanzienlijk gedaald en ook verschillende boekensegmenten kregen te maken met omzetdalingen. Tegelijkertijd verandert de toenemende digitalisering de manier waarop boeken worden geproduceerd, verspreid en gelezen.
Digitale boeken kunnen weliswaar goedkoper en sneller worden verspreid. Voor uitgevers brengt ook digitale publicatie echter aanzienlijke kosten met zich mee: voor redactie, vertaling, opmaak, omslagontwerp, productie, marketing en distributie.
Vooral voor kleine en onafhankelijke uitgevers kunnen deze kosten bij lage verkoopprijzen en kleine oplages al snel een aanzienlijke economische belasting vormen.
Want niet ieder belangrijk boek is een bestseller die miljoenen keren wordt verkocht.
Een kleine uitgever kan zich bezighouden met onderwerpen die economisch misschien geen groot massapubliek beloven, maar die op menselijk en maatschappelijk niveau van grote betekenis kunnen zijn.
Kleine uitgevers kunnen auteurs bovendien een kans geven van wie de boeken bij een grote uitgever misschien geen plaats zouden krijgen. Zij kunnen nieuwe perspectieven publiceren, ongebruikelijke vraagstukken aansnijden en onderwerpen toegankelijk maken die binnen het gevestigde literaire en medialandschap minder aandacht krijgen.
Juist daarin ligt een belangrijke functie van onafhankelijke uitgevers: zij vergroten de diversiteit van wat er gepubliceerd en gelezen kan worden.
De kennis en het werk van auteurs, onderzoeksjournalisten en onafhankelijke denkers zoals Andreas Kalcker, Jim Humble, Rainer Taufertshöfer en Christine Reichel zijn voorbeelden van publicaties die buiten de klassieke mainstream hun plaats hebben gevonden.
Welke betekenis alternatieve denkwijzen voor het publieke debat kunnen hebben, wordt juist zichtbaar wanneer verschillende perspectieven met elkaar worden vergeleken en kritisch worden besproken.
Een vrije democratische samenleving zou daarom verschillende gedachten moeten kunnen lezen, bevragen en bespreken.
Want wanneer uiteindelijk alleen nog datgene wordt gepubliceerd wat economisch veilig, maatschappelijk comfortabel of aantrekkelijk voor grote uitgeverijen is, bestaat het gevaar dat de diversiteit van het geschreven woord kleiner wordt en nicheonderwerpen, ongebruikelijke perspectieven en alternatieve denkwijzen steeds meer verdwijnen.
|
